PXL wil Vlaanderen beter wapenen tegen natuurbranden

Wat als een natuurbrand uitbreekt in een gebied waar mensen wonen, wandelen, fietsen, werken of hun kinderen laten spelen? Die vraag is minder ver weg dan vroeger. Door langere droge periodes, veranderende landschappen en de nabijheid van natuur, woningen, infrastructuur en recreatiegebieden groeit ook in Vlaanderen de nood aan een sterkere aanpak. Tijdens het Symposium Natuurbranden in Alden Biesen bracht Hogeschool PXL vandaag 110 professionals samen rond één duidelijke ambitie: niet wachten tot het brandt, maar beter voorkomen, voorbereiden en herstellen.

Natuurbranden raken meer dan natuur alleen

Een natuurbrand wordt vaak gezien als iets dat zich afspeelt in Zuid-Europa, Australië of de Verenigde Staten. Maar ook in Vlaanderen neemt de aandacht voor natuurbrandrisico toe. Niet alleen omdat het klimaat verandert, maar ook omdat natuurgebieden, woonkernen, landbouw, wegen, bedrijven en recreatie steeds sterker met elkaar verweven zijn. De impact van een natuurbrand stopt dus niet aan de rand van het bos. Rook kan gezondheidsproblemen veroorzaken. Wegen of recreatiegebieden kunnen worden afgesloten. Woningen, landbouwgrond, infrastructuur en natuur kunnen schade oplopen. Hulpdiensten komen onder druk te staan. En lokale besturen moeten snel beslissingen nemen met grote gevolgen voor bewoners, ondernemers en bezoekers.

Daarom is natuurbrandveiligheid geen nichethema voor specialisten. Het gaat over de veiligheid, gezondheid en leefbaarheid van iedereen die woont, werkt of ontspant in de buurt van kwetsbare natuur. “Ook in Vlaanderen moeten we rekening houden met het toenemende risico op natuurbranden als gevolg van de klimaatverandering. Daarom is het belangrijk dat we niet alleen investeren in een sterke bestrijding, maar vooral ook in preventie, kennis en samenwerking. Wie zich vandaag goed voorbereidt, beschermt morgen beter onze natuur, omwonende gezinnen en hulpdiensten. Daarom ondersteunen we de PXL Hogeschool bij de inrichting van het eerste postgraduaat Adviseur Natuurbrandbeheersing in Vlaanderen. Met dit symposium tonen we hoe onderzoek, beleid en praktijk elkaar kunnen versterken om Vlaanderen weerbaarder te maken”, zegt Jo Brouns, Vlaams minister voor Omgeving en Landbouw.

De belangrijkste les: begin vóór de eerste rookpluim

Tijdens het symposium werd natuurbrandbeheersing niet benaderd als een probleem van de brandweer alleen. De centrale boodschap was net dat de belangrijkste winst vaak vóór de interventie zit. Waar liggen de grootste risico’s? Welke infrastructuur is kwetsbaar? Welke vegetatie vat sneller vuur? Hoe kunnen terreinbeheerders, lokale besturen en hulpdiensten beter samenwerken? Hoe kunnen brandgangen, bufferzones, aangepast landschapsbeheer of duidelijke communicatie het risico beperken? En hoe zorgen we ervoor dat natuurgebieden na een brand niet alleen herstellen, maar ook sterker worden voor de toekomst? Die brede blik is nodig. Want sneller blussen is belangrijk, maar slimmer voorkomen is minstens even cruciaal.

FireMap maakt risico’s zichtbaar

Een belangrijke hefboom daarin is het VLAIO-project FireMap, dat loopt van 2026 tot 2028. Binnen dit project werkt Hogeschool PXL samen met KU Leuven en UAntwerpen aan een geïntegreerde risico-assessmenttool die kritieke en regionaal belangrijke infrastructuur beter moet voorbereiden op het toenemende risico op natuurbranden. Concreet moet FireMap helpen om brandrisico’s in de omgeving van infrastructuur beter in kaart te brengen. De tool moet ook tonen welke impact preventieve maatregelen kunnen hebben. Denk aan ingrepen in het landschap, bufferzones, betere bereikbaarheid voor hulpdiensten of andere keuzes die het risico op schade kunnen verkleinen. FireMap moet met andere woorden besturen, hulpdiensten en terreinbeheerders helpen om sneller te zien waar het gevaar zit, welke plekken extra kwetsbaar zijn en welke maatregelen het meeste effect hebben. “Voor de modale burger is de vraag heel eenvoudig: is mijn buurt voorbereid als er morgen een natuurbrand uitbreekt? Met FireMap willen we, samen met KU Leuven en UAntwerpen, risico’s zichtbaar en bespreekbaar maken vóór het misgaat. Niet in een rapport dat in een lade verdwijnt, maar in een bruikbaar instrument waarmee besturen, hulpdiensten en terreinbeheerders betere keuzes kunnen maken. Dat is de echte meerwaarde: kennis omzetten in concrete preventie.” zegt Thomas Wils, projectcoördinator FireMap bij Hogeschool PXL.

Nieuwe experten voor een groeiende uitdaging

Naast onderzoek zet Hogeschool PXL ook in op opleiding, samen met experten uit het werkveld. Het Postgraduaat Adviseur Natuurbrandbeheersing werd ontwikkeld voor en met professionals die vandaag al met natuurbrandrisico, veiligheid, natuurbeheer of noodplanning bezig zijn. Zo leidt PXL mensen op die de brug kunnen maken tussen wetenschap, beleid en praktijk. De opleiding richt zich onder meer op brandweermensen, medewerkers van steden en gemeenten, natuurbeheerders, noodplanningscoördinatoren en experten van natuur- en veiligheidsorganisaties. Zij leren risicozones analyseren, brandbare vegetatie herkennen, blusmethoden begrijpen, samenwerken met hulpdiensten en technologie zoals GIS, satellietbeelden, drones en simulatiesoftware inzetten. Zo groeit in Vlaanderen een netwerk van mensen dat natuurbranden niet alleen beter kan bestrijden, maar vooral beter kan helpen voorkomen.

Praktijkgericht onderzoek dat mensen beschermt

Voor PXL-Research past het symposium in een bredere ambitie: maatschappelijke uitdagingen niet alleen onderzoeken, maar ook vertalen naar oplossingen die werken in de praktijk. Natuurbrandbeheersing raakt aan veiligheid, klimaatadaptatie, ruimtelijke planning, natuurbeheer, technologie, communicatie en crisisaanpak. Geen enkele organisatie kan dat alleen oplossen. Net daarom bracht het symposium 110 deelnemers samen uit beleid, onderzoek en praktijk. De grote belangstelling toont dat het thema leeft en dat er nood is aan meer samenwerking, meer gedeelde kennis en meer concrete tools. “Dit is exact waar Hogeschool PXL als hogeschool met het netwerk voor staat. We brengen onderzoekers, professionals, overheden, hulpdiensten en terreinorganisaties samen rond een uitdaging die niemand alleen kan oplossen. Natuurbrandbeheersing gaat over veiligheid, klimaatadaptatie, technologie, natuurbeheer, ruimtelijke planning en communicatie. De kracht van praktijkgericht onderzoek is dat we die kennis niet alleen ontwikkelen, maar ook toepasbaar maken in de realiteit.”, aldus Wouter Hustinx, directeur Onderzoek & Dienstverlening Hogeschool PXL

Niet alleen een probleem voor de brandweer

De conclusie van het symposium was duidelijk: Vlaanderen moet natuurbrandveiligheid breder bekijken. Niet alleen als een interventieprobleem, maar als een gedeelde verantwoordelijkheid. De brandweer blijft cruciaal, maar ook lokale besturen, terreinbeheerders, onderzoekers, burgers, infrastructuurbeheerders en beleidsmakers hebben een rol. Wie natuurbranden wil beperken, moet vroeger beginnen. Bij de inrichting van gebieden. Bij het delen van data. Bij het opleiden van experten. Bij duidelijke afspraken tussen organisaties. En bij preventieve keuzes die schade aan mensen, natuur en infrastructuur kunnen voorkomen. Hogeschool PXL wil met FireMap, in samenwerking met KU Leuven en UAntwerpen, het Postgraduaat Adviseur Natuurbrandbeheersing en de verdere samenwerking met het werkveld bijdragen aan een Vlaanderen dat beter voorbereid is op natuurbranden. Niet vanuit doemdenken, maar vanuit weerbaarheid. Want natuurbranden zijn niet alleen een probleem voor de brandweer. Ze raken aan hoe we onze leefomgeving beschermen, hoe we hulpdiensten ondersteunen en hoe we als samenleving omgaan met risico’s die dichterbij komen.