Brouns schakelt expertengroep in om 50 jaar oude gewestplannen te herbekijken
Experten moeten tegen eind dit jaar voorstellen doen voor snellere, modernere en rechtszekere ruimtelijke planning
Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns richt een expertengroep op die de toekomst van de bijna 50 jaar oude gewestplannen en het volledige Vlaamse planningsinstrumentarium onder de loep neemt. De experten moeten onderzoeken hoe de ruimtelijke planning beter kan aansluiten bij de noden van vandaag, zoals betaalbaar wonen, ruimte voor ondernemingen, sterke dorps- en stadskernen en de bescherming van landbouwgrond, natuur en open ruimte. Tegen eind 2026 moet de expertengroep een concreet actieplan voorleggen aan de Vlaamse Regering.
De bestemming van een perceel vormt vandaag de basis voor elke vergunningsaanvraag. Ze bepaalt of het perceel kan worden gebruikt voor wonen, landbouw, industrie, natuur of andere functies. Veel van die bestemmingen werden bijna een halve eeuw geleden vastgesteld in de gewestplannen. Intussen is Vlaanderen ingrijpend veranderd, maar kunnen verouderde bestemmingsvoorschriften nieuwe ontwikkelingen blokkeren of noodzakelijke aanpassingen bemoeilijken.
“Vlaanderen moet vandaag nog te vaak beslissen over de ruimte van morgen met plannen die bijna vijftig jaar geleden zijn opgemaakt. Die gewestplannen hebben lang houvast geboden, maar onze samenleving en de invulling van onze ruimte zijn intussen sterk veranderd. We hebben nood aan meer betaalbare woningen, levendige kernen, ruimte voor ondernemingen en tegelijk een betere bescherming van landbouwgrond, natuur en open ruimte. Daarom wil ik onderzoeken hoe we onze ruimtelijke planning klaar kunnen maken voor de volgende vijftig jaar, met respect voor de rechtszekerheid van burgers, landbouwers en ondernemers”, zegt Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns.
Van verouderde plannen naar oplossingen op het terrein
De oprichting van de expertengroep maakt deel uit van het Actieprogramma voor rechtszekere en robuuste vergunningen. Een goede vergunningverlening begint immers bij duidelijke, actuele en juridisch robuuste ruimtelijke plannen en bestemmingsvoorschriften. Wanneer die plannen achterhaald of te star zijn, dreigen ook vergunningsprocedures vast te lopen.
De expertengroep krijgt daarom drie concrete opdrachten:
De toekomst van de gewestplannen onderzoeken. De experten bekijken hoe de bijna 50 jaar oude bestemmingsplannen kunnen worden aangepast aan het ruimtegebruik van vandaag. Daarbij gaat bijzondere aandacht naar de bouwshift, kernversterking en de bescherming van de open ruimte. Wat mogelijk is in woon-, landbouw- of industriegebied wordt vandaag immers anders bekeken dan een halve eeuw geleden.
Ruimtelijke plannen sneller en eenvoudiger kunnen actualiseren. Vandaag vergt de aanpassing van verouderde planvoorschriften vaak veel tijd, geld en administratie. De expertengroep onderzoekt hoe ruimtelijke uitvoeringsplannen efficiënter en meer oplossingsgericht tot stand kunnen komen, onder meer door procedures te vereenvoudigen en de milieueffectrapportage beter te integreren.
Planning en vergunningverlening beter op elkaar afstemmen. Ook instrumenten zoals het omgevingsbesluit en het decreet complexe projecten worden kritisch geëvalueerd. Het doel is een coherenter systeem waarin ruimtelijke keuzes sneller en duidelijker kunnen worden vertaald naar uitvoerbare vergunningen.
“Een vergunningenbeleid kan maar goed werken als de ruimtelijke planning waarop het steunt duidelijk, actueel en werkbaar is. Vandaag duurt het soms jaren om een verouderd voorschrift aan te passen, zelfs wanneer iedereen het erover eens is dat een actualisatie nodig is. Dat kost vandaag te veel tijd, geld en gaat gepaard met te veel rechtsonzekerheid. We willen ook hier opnieuw ruimte maken voor gezond verstand, zonder de noodzakelijke inspraak, milieubescherming of rechtszekerheid overboord te gooien”, aldus Brouns.
Geen tabula rasa
De opdracht betekent niet dat de bestaande gewestplannen van vandaag op morgen verdwijnen of dat bestemmingen onmiddellijk worden gewijzigd. De expertengroep moet eerst onderbouwde voorstellen formuleren voor een geleidelijke, juridisch robuuste en betaalbare modernisering. De Vlaamse Regering beslist vervolgens welke voorstellen worden uitgevoerd.
De expertengroep staat onder het voorzitterschap van planoloog en omgevingsjurist Pieter-Jan Defoort en telt een tiental deskundigen. Het Departement Omgeving begeleidt het proces, brengt eigen expertise in en waakt erover dat de voorstellen werkbaar zijn voor zowel Vlaanderen als provincies en lokale besturen.
Het actieplan wordt nog voor het einde van 2026 aan de Vlaamse Regering voorgelegd.
