Vlaanderen krijgt nieuw ruimteplan: meer mogelijkheden om te wonen en te ondernemen, meer NATUUR en BESCHERMING VOOR OPEN RUIMTE

BRUSSEL – Op voorstel van Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns keurde de Vlaamse Regering vandaag het voorontwerp van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen goed. Het plan wil grote woningen gemakkelijker laten opsplitsen waar dat past, leegstaande gebouwen opnieuw gebruiken en bedrijven meer groeimogelijkheden geven op hun eigen terrein. Tegelijk wil het 30.000 hectare nog onbebouwde grond met een bouwbestemming beschermen als open ruimte. Zo wil men Vlaanderen voorbereiden op een veranderende samenleving en een veranderend klimaat, met meer mogelijkheden op geschikte plaatsen en een betere bescherming van het landschap.

Na bijna dertig jaar werkt Vlaanderen aan de opvolger van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. Meer mensen zoeken een passende en betaalbare woning. Bedrijven vernieuwen hun productie en energievoorziening. Droogte, hitte en hevige regen stellen andere eisen aan straten, buurten en landschappen. Het plan van Brouns brengt die uitdagingen samen in een gedeelde koers voor de Vlaamse Regering.

Matthias Diependaele, minister-president:
“We zijn fier dat we als Vlaamse ploeg deze koers samen uitzetten. De keuzes die we vandaag maken, bepalen hoe onze kinderen en kleinkinderen hier later leven. Daarom kijken we verder dan deze legislatuur en grijpen we nu de kansen om Vlaanderen klaar te maken voor morgen.”

Jo Brouns, minister van Omgeving en Landbouw:
“We moeten nu de kansen grijpen om Vlaanderen in een nieuwe plooi te leggen. Een woning renoveren, een straat vernieuwen of een bedrijfsterrein herontwikkelen: het zijn kansen om onze omgeving beter te maken. Met dit plan willen we meer mogelijk maken waar dat goed kan, en open ruimte beschermen en herstellen. Zodat ook onze kinderen en kleinkinderen hier goed kunnen leven.”

Drie veranderingen die elkaar versterken

Het BRV vertrekt van drie grote veranderingen. Vlaanderen wil de ruimte die het al gebruikt beter benutten, kwaliteitsvoller en meer klimaatrobuust maken, het bijkomende ruimtebeslag tegen 2040 terugbrengen tot netto nul hectare per dag, en de open ruimte herstellen en sterker verbinden. Een oude bedrijfssite opnieuw gebruiken of een gebouw aanpassen aan nieuwe noden helpt om elders open ruimte te sparen. Grotere, samenhangende landschappen bieden plaats aan voedselproductie, natuur en water.

De strategische visie geeft daarvoor de richting aan. Zes beleidskaders werken die uit voor wonen, economie, water, energie en klimaat, biodiversiteit en land- en tuinbouw. Ze koppelen de ambities aan acties, instrumenten en samenwerking op het terrein.

Woningen die passen bij hoe mensen leven

Vlaanderen heeft tegen 2050 450.000 extra woningen nodig. Gezinnen worden kleiner, meer mensen wonen alleen en ouderen willen langer in hun vertrouwde buurt blijven. Het BRV zorgt voor meer woningen  op goed bereikbare plaatsen, dicht bij winkels, scholen, werk en andere basisvoorzieningen zoals kinderopvang.

De regering wil daarom het opsplitsen van grote woningen op geschikte locaties eenvoudiger maken. Zo kan een eigenaar kleiner gaan wonen en tegelijk een bijkomende woning creëren voor een ander huishouden. De eigenaar behoudt de vrijheid om te bepalen hoe groot hij of zij wil wonen en hoe de woning wordt gebruikt.

Ook leegstaande gebouwen opnieuw gebruiken, zorgwonen en extra verdiepingen toevoegen waar de omgeving dat aankan, maken deel uit van de aanpak. Renovatie biedt daarbij de kans om woningen aan te passen en ook energiezuiniger te maken. Meer woningen moeten samengaan met voldoende groen, voorzieningen en een aangename publieke ruimte. Het plan kiest voor maatwerk per buurt.

Melissa Depraetere, viceminister-president:

“Wie wonen betaalbaar wil houden, moet zorgen voor voldoende woningen op de juiste plek. Daarom kiezen we ervoor om verloederde en ongebruikte sites sneller om te vormen tot levendige buurten met woningen, winkels, scholen en andere voorzieningen. Zo creëren we meer betaalbare woningen zonder onze open ruimte verder aan te snijden. Ook voor hernieuwbare energie maken we die keuze: duurzame energie op de juiste plek, met respect voor de open ruimte.”

Daken en parkings benutten voor energie

Voor zonne-energie wil het plan het potentieel van daken, parkings en bestaande infrastructuur beter benutten. Een overkapping boven een parking kan bijvoorbeeld tegelijk schaduw bieden en elektriciteit produceren, zonder daarvoor een extra open terrein in te nemen. De verhoogde ambities op vlak van windenergie blijven overeind. Het bijplaatsen van windmolens op gepaste locaties (zoals bijvoorbeeld bij energie-intensieve bedrijven) wordt daarom eenvoudiger en er komt een onderzoek naar het wegwerken van barrières voor de inplanting van kansrijke windwinningszones. De inplanting van energie-intensieve installaties die restwarmte leveren (zoals datacentra  en afvalverwerkingsinstallaties), wordt gefocust op locaties met overeenstemmende warmtevraag.

Daarnaast wil Vlaanderen gemeenten ondersteunen bij lokale plannen voor verwarming en koeling. Die brengen in beeld waar een warmtenet zinvol is en waar individuele oplossingen beter passen. Door die plannen te verbinden met renovaties en de heraanleg van straten, kunnen kansen voor de energievoorziening van morgen tijdig worden meegenomen.

Ook ruimte om te spelen, sporten en elkaar te ontmoeten

Het BRV wil gebouwen en terreinen vaker voor meerdere activiteiten gebruiken. Schoolinfrastructuur kan buiten de lesuren bijvoorbeeld ruimte bieden aan verenigingen. Sport en recreatie horen thuis op goed bereikbare plekken, in of nabij de buurten waar mensen wonen. Als recreatiegebied een andere bestemming krijgt en activiteiten er niet kunnen blijven, moet worden onderzocht waar ze wel terechtkunnen. Een schoolgebouw dat na de lesuren gebruikt wordt door verenigingen, haalt meer uit dezelfde ruimte. En als we ergens woningen toevoegen, moeten we meteen nadenken over de voorzieningen die de bewoners nodig hebben.

30.000 hectare open ruimte beschermen

Tegen 2040 wil de regering 30.000 hectare slecht gelegen, nog niet ontwikkelde grond met een harde bestemming omzetten naar openruimtebestemmingen: 15.000 extra hectare voor landbouw waar ze wordt ingezet in een duurzame bedrijfsvoering en 15.000 extra hectare voor natuur en bos. Het gaat bijvoorbeeld om grond die op de kaart bestemd is voor wonen, industrie of recreatie, maar nog open is en beter open blijft.

Door die bestemmingen te wijzigen, wil Vlaanderen bijkomende bebouwing op ongeschikte plaatsen vermijden. Het gaat om een verandering van de bestemming op de kaart. Dat is niet hetzelfde als 30.000 hectare nieuw feitelijk landbouw- of natuurgebruik: het overgrote merendeel van deze gronden heeft vandaag al een open gebruik, maar nog niet de bijpassende bescherming. We versnellen het aanduiden van die bestemmingen, daar waar de huidige bestemming niet langer gewenst is.

Ben Weyts, vice-ministerpresident:

“Dit plan biedt een basis om in Vlaanderen te zorgen voor meer leefkwaliteit, meer ruimte voor water en meer groen. We gaan dit doen zonder dat het ten koste gaat van ruimte voor bedrijven, zonder dat het leidt tot meer intensieve landbouw en zonder dat de burgers ervoor moeten opdraaien"

Jo Brouns, minister van Omgeving en Landbouw:
“We willen meer mogelijk maken waar mensen goed kunnen wonen en bedrijven kunnen groeien. Tegelijk moeten we de moed hebben om open ruimte te beschermen waar bouwen niet verstandig is. Die ruimte hebben we nodig om voedsel te produceren, natuur te versterken en water op te vangen. Landbouw en natuur hebben hier een gedeeld belang: voorkomen dat ons landschap verder verdwijnt onder bebouwing en versnippering.”

Minder overbodige verharding, meer ruimte voor water

Het BRV wil Vlaanderen beter voorbereiden op droge zomers en hevige regen. Door regenwater langer vast te houden en in de bodem te laten dringen, wordt het landschap minder kwetsbaar voor droogte en vermindert de druk op lagergelegen buurten bij felle buien. Bij de vernieuwing van straten en pleinen wil het plan kansen voor ontharding, groen en verkoeling benutten.

Een specifieke doelstelling is om tegen 2040 netto 13.000 hectare te ontharden ten opzichte van 2025. Deze doelstelling maakt deel uit van een bredere onthardingsopgave die zoveel als mogelijk gekoppeld moet worden aan winsten zoals verhinderen hitte-eilandeffect, sponslandcshappen, hogere leefomgevingskwaliteit, groene dooradering, enzovoort. Daarnaast wil Vlaanderen tegen 2040 minstens 1.000 hectare ruimtelijk bedreigd bos beschermen.

Voor gebouwen in vooraf afgebakende, specifieke overstromingsgebieden voorziet het plan in de uitwerking van een voorkooprecht en een koopplicht voor de overheid, als aanvulling op vrijwillige aankopen. Die koopplicht moet eigenaars onder de nog uit te werken voorwaarden de mogelijkheid geven hun gebouw door de overheid te laten aankopen. Het gaat niet om een algemene verplichting voor bewoners om te verkopen. Voor deze instrumenten is nog regelgeving nodig.

Landbouwgrond beschikbaar houden voor voedselproductie

Het landbouwkader wil vruchtbare grond en geschikte landbouwsites beschikbaar houden voor professionele land- en tuinbouw. Bij vrijgekomen landbouwgebouwen krijgt agrarisch hergebruik in eerste instantie aandacht. Waar hergebruik niet geschikt is, wil het plan ook sloop en landschapsherstel mogelijk maken. Tegelijk blijft er ruimte voor landbouwbedrijven om te verduurzamen en zich te ontwikkelen, met zorgvuldig ruimtegebruik en aandacht voor water, bodem en landschap.

Bedrijven meer kansen geven om te groeien

Voor ondernemers wil het BRV meer mogelijk maken op bestaande terreinen. Gebouwen slimmer indelen, waar passend hoger bouwen en infrastructuur delen kunnen uitbreidingen mogelijk maken zonder dat een bedrijf meteen moet verhuizen. Goed gelegen reservegronden en onderbenutte sites moeten beter beschikbaar komen voor economische activiteiten.

Het plan wil ook verouderde voorschriften aanpakken die innovatie of nieuwe activiteiten onnodig hinderen. Denk aan ondernemingen die materialen hergebruiken of nieuwe productieprocessen ontwikkelen. Meer flexibiliteit moet samengaan met goed terreinbeheer en aandacht voor de omgeving. Activiteiten die samengaan met wonen kunnen een plek krijgen in gemengde buurten. Bedrijven met veel hinder of grote infrastructuurnoden hebben geschikte terreinen nodig.

Matthias Diependaele:
“Een ondernemer die hier wil investeren en jobs creëren, moet hier ook kunnen groeien. Daarom willen we meer mogelijkheden bieden op bestaande bedrijfsterreinen, ongebruikte gronden beschikbaar maken, verouderde regels aanpassen en nieuwe terreinen bestemmen. Zo geven we onze bedrijven ruimte om te vernieuwen en bouwen we aan de welvaart van morgen.”

Bruisende dorpen en steden, samen met lokale besturen

Het plan wil winkels en dagelijkse voorzieningen in de kernen versterken. Dat brengt leven in het centrum en helpt inwoners om hun boodschappen en andere verplaatsingen dichter bij huis te doen. Meer woningen in een kern kunnen ook extra draagvlak geven aan een buurtwinkel, kinderopvang of andere lokale voorzieningen.

Via Lokale Bouwshift Deals wil Vlaanderen partnerschappen sluiten met lokale gebiedswerkingen. Daarin kunnen besturen over gemeentegrenzen heen afspraken maken over woningen, bedrijvigheid en de bescherming van open ruimte, gekoppeld aan prioriteiten en een investeringsprogramma. Het plan voorziet daarnaast in een bijsturing van het Lokaal Bouwshiftfonds, met aandacht voor meer voorspelbare vergoedingen en het beperken van financiële risico’s bij herbestemmingen.

Hilde Crevits, viceminister-president:
“Een winkel in de buurt, een plein waar mensen elkaar ontmoeten en voorzieningen die bereikbaar blijven: daar voelen inwoners wat ruimtebeleid voor hen betekent. Onze steden en gemeenten kennen hun buurten het best. Met dit plan willen we hen ondersteunen om hun centra te versterken en samen met bewoners en ondernemers werk te maken van de bruisende dorps- en stadskernen van morgen.”

Een duidelijke koers, met verdere inspraak en uitvoering

Het voorontwerp is een volgende stap naar een definitief Beleidsplan Ruimte Vlaanderen. Eerst volgt nog overleg met o.a. lokale besturen en adviesraden. Waarna hun input mee vorm zal geven aan het onwerp BRV. Over het ontwerp volgt nadien een openbaar onderzoek waarin ook inwoners kunnen reageren. De beleidskaders kunnen later worden aangevuld of geactualiseerd binnen de richting van de strategische visie.

De doelstelling van netto nul bijkomend ruimtebeslag in 2040 laat verdere ontwikkeling toe. Vlaanderen wil wel nieuwe behoeften eerst opvangen binnen de ruimte die het al gebruikt. Waar toch bijkomende open ruimte nodig is, moet daar het vrijmaken en herstellen van ingenomen ruimte tegenover staan.

Het voorontwerp wijzigt op zichzelf geen perceelsbestemmingen en voert de aangekondigde regelingen niet meteen in. Daarvoor volgen concrete plannen, regelgeving en uitvoeringsbeslissingen. Ook de financiering vraagt verdere uitwerking: de beschikbare middelen dekken de volledige opgave vandaag slechts gedeeltelijk.